|
|
|
|
İplik , İplikçiler , İplik Firmaları , Örgücüler , Tekstil , Tekstilciler , Tekstil Firmaları
|
|
|
|
|
|
LİF ve LİF ÇEŞİTLERİ
Tekstil yapılarının temel unsurunu teşkil eden lifler, tahmin
edildikleri kaynakların türlerine göre isimlerle anılır. Yün lifi,
keten lifi, sentetik lif gibi. Elde edilmiş şekillerine göre ise iki
ana gurupta tamamlandıkları görülür:
DOĞAL LİFLER
İsminden de anlaşılacağı üzere tabiatta hazır halde bulunan liflerdir.
Temin edildikleri kaynaklara göre üç gurupta toplanırlar. Bitkisel Lifler
( Pamuk, Keten, Kenevir, Jüt vs. ) Çok bükümlü
ipek ipliği ( Organsin ) diye tanınır. Ham ipek sert ve mattır.
Pişirildikten sonra parlaklık yumuşaklık ve akıcılık kazanır.
PAMUK İPLİĞİ
Pamuk bitkisinin kapsülünde ki ( koza ) tohumlarından alınan elyafların
işlenmesi ile elde edilen pamuk iplikleri çok yaygın olarak kullanılır.
Sıcak ve rutubetli iklimde yetiştirilir. Elyaf uzunlukları 15-50 mm arsındadır.
Pamuk ipliklerinin daha mukavemetli olması istendiğinde südkosit ile
merserizasyon işlemi yapılır. Pamuk ipliği lif özelliklerine göre,
genellikle üç sistemde sınıflandırılır. Penye İpekçiliği ( ince ve uzun
liflerden oluşur. ) Kadre İpekçiliği ( kalın ve kısa liflerden oluşur. )
Vigoine iplikçiliği ( karde ve penye iplik artıklarından yapılır. )
Pamuk ipliği oluşum özelliklerine göre, genellikle sistemde sınıflandırılır.
Rink iplik ( Klasık iğ sistemi ile bükülerek oluşur). Open-end iplik
(Hava basıncı ile liflere tur verilir)
KETEN İPLİĞİ
Keten ilk çağlardan beri yerleşik toplumlarca bilinir. Keten elyafı
bitkinin sapından elde edilir. 55-90 cm uzunluğundaki elyaflar parlak, sağlam,
dayanıklı, değişik kalınlıkta açık sarı veya gümüşi renktedir. Bitki sapındaki
elyaf demetçiklerini zedelemeden çıkarmak için saplar çürütülür. Çürütülen
saplar kurutulur. Sert kısımlar kırılır, kırılan odunsu parçalar sıyrılır ve
taranarak elyaf demetleri temizlenir. İplik yapımına hazırlanır.
Mukavemetlidir, elastikiyeti azdır. Tabii bir parlaklığı vardır. Çabuk buruşur.
Soğuk bir tutumu vardır. İyi kasarlanmış ise rengi kar gibi beyazdır.
VİSKOZ İPEĞİ; ( FLOŞ, Stapel olarak vizkon )
Viskoz ipeği ve viskon elde edilmesinde genellikle odun selülozu
kullanılmakla beraber pamuk artıklarında kullanılabilir. Bu maddelerden %
90-94 saflıkta elde edilen % 18 lik soğuk sodyum hidroksitle muamele edildiğinde
selüloz alkali, selüloza dönüşür. Daha sonra birtakım işlemlerden geçirilir ve
eriyik halinde ince ve eriyik halinde ince delikli süzgeçlerden püskürtülerek
flamenthaline dönüştürülür. Bu flamentler çok parlaktır matlaştırmak için
püskürtülmeden önce %2 kadar titandioksit ilavesi yapılır. Viskoz ipeği
floş olarak bilinir.
Flamentler kesilerek viskon elde edilir. Viskon özellikle kendisi
gibi kısa liflerden oluşan diğer elyaflara harmanlanarak bükülmeye uygundur.
Floş ve viskon ipliklerinin yaş halde mukavemetleri azalir.
ASETAT İPLİĞİ
Asetat ipeği odun ve pamuk liflerden elde edilen selüloz
hammaddesinin asitlendirilmesinden sonra asetil selülozun çözündürülmesi ve
çözeltinin püskürtülmesi ile elde edilir.
Asetatlı kumaşlar dökümlü durur. Kolay buruşmaz. Yumuşak tutumludurlar.
Şişmez, çekmez, güve yemez ve çabuk kururlar. Islak halde mukavemetleri % 30
azalır. Asetonda erirler. Bu nedenle apre ve boyamalarda bu özelliği
unutulmamalıdır. Teknik işlemlerde elektrikle yüklenir. Bu nedenle antistatik
madde verilir.
NAYLON İPLİĞİ
Taşkömürü ve petrol ürünlerinden elde edilir. Adipik asit ve hekzametilen diamin
polikandansosyonundan, pelihekzamatelen adipaid ( naylon 6.6 ) elde edilir.
Diğer yapay elyaflar gibi düzelerden akıtılır. Mukavemeti ve elastikiyeti
diğer tekstil ipliklerine nazaran daha fazladır. İpekten sağlam olmasına
rağmen daha hafiftir. Kuru halde iken daha mukavemetlidir. Çok az su şeker ve
çok çabuk kurur. Haşerat, bakteri ve güve tesir etmez. Elektriği iletmez
AKRİLİK ( ORLON )
Orlon akrilonitril den oluşmuş bir polimerdir ve polimerizasyon
yolu ile elde edilir. Orlon piyasada çeşitli isimler altında bulunur. Bunlardan;
Ştapel 81 tipi orlon oldukça mukavemetlidir. Kuru halde iken 5 gr / denye, yaş
halde iken 4.8 gr / denye ortalama mukavemete sahiptir. Uzama oranida oldukça
yüksektir. Kuru durumda % 17, yaş durumda % 16 oraninda uzama gösterir. Bunu
orjinali kopolimerlerden oluşur. Gün işigi ve radyasyona oldukça dayaniklidir.
Ştapel 42 tipi orlonun oryantasyonu çok kuvvetli degildir. Bu nedenle mukavemeti
81 tip flament lifi kadar, uzama orani ise % 28 dir. Genel mukavemeti ve
kimyasal maddelere karşi dayanikliligi yüksek degildir. Örgü işleri yapimina
elverişlidir. Yünle kariştirilarak kullanilir. Ştapel 39 tipi orlon dah çok
strayangan yün iplik sisteminde kullanilmaya elverişli bir liftir. Battaniye
yapiminda geniş çapta kullanilmaktadir.
Ştapel 37 tipi orlon, kaba ştapel tipi lif olup daha çok kilim ve hali yapiminda
kullanilir.
Flament 72 tipi orlon, ince bir flament tipi olup ( ortalama 1.5 denye ) iyi bir
beyazlığa sahiptir. İnceliği ve tutumunu yumuşaklığı bu life kullanma alanında
ayrıcalık sağlar. Orlonun genel kullanım alanları; sportif kumaşlar şort ve
kostümlükler erkek ve kadın giysileri perdelikler döşemeliklerdir. Diğer
sentetik veya tabii liflerle bilhassa yünle karıştırılarak kullanılırlar. En
önemli özelliği ise termoplastikleşme ( sıcaklık karşısında katılaşma )
özelliğidir.
POLYESTER İPLİĞİ ( TERİLEN )
Bugün polyester lifleri bir çok ülkede üretilmektedir. Bunlar önce
İngiltere' de "Terylene " sonra ABD' de " Dacron " diye adlandırmışlardır.
Çeşitli ticari isimlerle anılırken " polyester lifleri " diye
adlandırmışlardır. Lif üretiminde kullanılan temel maddelerden biri de etilen
glikoldur. Diğeri ise, duruma göre veya doğrudan doğruya terefalik asit, ya da
bunun bir türevi olan dinetil tereftalik asit, ya da bunun türevi olan dinetil
teraftalattır.
Gün ışığından etkilenemez ancak uzun süre ışıkta kalırsa, özellikle ultraviyole
ışığından zarar görebilir. Terilen her türlü giyim eşyası yapımında
kullanılabilir. Çünkü bu lifler deriyi tahriş etmez Alerjik durum
yaratmaz. Tek başına, yün, pamuk ve keten gibi doğal
liflerle karışık olarak kullanılır. Ayrıca tül, tafta, saten, organze,...vs.
çeşitli kumaş ve dokumalar yapılır. Yine terilen lifi; çeşitli balık ağları,
perdeler, yer döşemeleri, özellik ilmeli ve tüylü halılarda, transmisyon
kayışlarında, kemerlerde, yangın hortumu yapımında, urgan, ağ ve yelken bezi
yapımında, dolgu maddesi olarak yatak ve mobilyalarda, dikiş ipliği yapımında
kullanılır.
POLYESTERİN ÖZELLİKLERİ VE KULLANILAN YERLER
Polyester liflerinin enine kesitleri genellikle yuvarlaktır. Özel
amaçlarla üretilen bazı liflerin kesitleri değişik olabilir. Örneğin, trilop
biçiminde olduğu gibi , poliester liflerinin üstleri pürüzsüz olup cam
çubuğa benzer. Mikroskop altında renkleri, pigment içerdiklerinden lekeli ve
benekli görünürler. Mukavemetleri üretim şekillerine bağlı olarak değişiktir.
Genellikle flament halinde olan standart poliester liflerinde kuru halde
olan 4-5 gr / denye, ıslak halde mukavemeti degişmez. Yüksek mukavemetli
liflerde ise mukavemet, yaş ve kuru hallerde 6.4-8.0 gr / denye, arasinda olur.
Normal standart ştapel poliester liflerinin denye mukavemetleri flament
tellerine uygundur. Bu liflerin uzama yeteneklerine gelince; standart liflerin
flament ve ştapelleri de degişiktir. Genellikle standart flamentlerde uzama %
15-30, ştapel liflerde ise bu yetenek % 30-50r bükülmesinden dolayı mukavemet
artacaktır.
Tek kat ipliklere ne kadar büküm verilirse verilsin dokumada çözgü olarak
kullanılmazlar. Çünkü dokuma tezgahlarının titreşimine dayanamayıp
gevşerler. Lifler birbiri arasından kayarak ipliğin kopmasına neden olur.
Çift kat bükülme durumunda, iki iplik birbirinin gevşemesine engel olarak lif
kaymasını önlerler. Ayrıca bükülü iplik bükümün üzerine kıvrılarak
yapar. Tek kat ipliklerin bir anda ters yönde bükülmesi üzerindeki bir gerilimi
azalttığı için daha dengeli bir iplik elde edilir. Ancak geriliminden
tamamen kurtulamaz. Bunu sağlamak için ipliği belli bir sıcaklıkta, rutubetli
bir yerde bir süre tutmak gerekir. Bu iş fikse kazanında olur. Tek bir iplik
kullanılarak elde edilemeyen özelliklerin, iki veya daha çok sayıda iplikler
kullanılarak gerçekleştirilmeye çalışılır. Bükümün kullanılma şekli ve alanları,
kullanılma amaçlarına uygun olarak oldukça değişiktir. Contined ( filament )
ipliklerde kullanılan lif, orta mukavemette ( 4-5 gr / denye ) olup kjesitleri
yuvarlaktır. Bu tür ipliklere, 12-14 tur / metre arasında çok az miktarda bir
büküm verilir. Söz konusu büküme " İmalatçı Bükümü " denilmektedir. Daha çok S
şeklinde olan bu büküm, iplik denyesine göre değişmektedir.
FİLAMENT TEKSTÜRE İPLİKLER
Lif çekimi sonrası, düzgün yüzeyli, sert ve kaygan bir vaziyette bulunan
filamentlerin değişikliğe uğratılarak hacimli ve elastik hale getirilmesine
tekstüre işlemi denir. Tekstüre işlemiyle, ipliğin hacim, uzama ve elastikiyet
özellikleri arttığından ipliğin tutumu iyileşmektedir. Ayrıca hacimlilik
sayesinde ipliğin higroskopik ve isi alma yetenekleri de artmaktadır. Tekstüre
İşlem Metotları Büküm metodu ile kıvrım verme. Sıkıştırma kutusu ile kıvrım
verme Dişli mekanizması ile kıvrım verme Örme-Sökme ile kıvrım verme. Bıçakla
kıvrım verme Hava jeti ile kıvrım verme
PUNTALI ( BOĞUMLU ) İPLİKLER
Sürekli düz polyester ipliklerde veya contined tekstüre ipliklerde
iplik maliyetini düşüren bir işlemdir. Bu işlemle büküm ve haşil
ameliyeleri elimine edilir. Bükümsüz contined düz ipliklerde
filamentlerin birbirinden daima ayrılma eğilimleri vardır. Bu şekilde
işletmelerde kullanılmaları güçtür. Bu güçlüğü ortadan kaldırmak için ipliğe
büküm verilir. Bükümün verilmemesi durumunda iplik belli aralıklarla puntalam
işlemine tabi tutulur. ( 100-130 boğum / mt ) Punta işlemi nedeniyle iplik
boğumlar halindedir. Boğumlar sebebiyle lifler birbirini tutacağından, işletmede
çalışma kolaylığı sağlar. Puntalı iplikler genelde çözgü ipliklerinde
kullanılır. Bundaki amaç, haşıl işlemini ortadan kaldırmaktadır. Maliyeti
düşüren bir faktör olması nedeniyle kullanımı yaygınlaşmaktadır. İplikteki
boğumlar sayesinde bu tür iplikten yapılan kumaşlarda iplik kayması da az
olmaktadır. Burada dikkat edilecek en önemli husus, punta izlerinin kumaş
üzerindeki rahatsız edici etkilerinin takibidir. Üretimin ilk safhasında bunu
tespit etmek mümkündür. Filament ipliklerin numaralandırma sisteminde
denye veya dtex kullanılır. Numaralama sisteminde, kesitteki filament sayısı da
belirtilir. Örneğin 200 / 36, numarası 200 denye olan iplik kesitinde 36
filament olduğu anlaşılmaktadır. İplik siparişlerinde, iplik numarası dışında
aşağıdaki hususları da belirtmek gerekir. Kesitteki elyaf sayısı veya lif
inceliği Lif kesit şekil ( yuvarlak,trilobe vs. ) Büküm durumu ( bükümsüz,
bükümlü, puntalı ) Rengi ( ham veya renkli ) Parlaklığı ( mat,
yarı mat veya parlak ) Hacimliliği ( düz, tekstüreli veya yüksek hacimli ) Büküm
yönü ( S veya Z ) |
|
|
|
|
|
